1
1
2
2
3
3
4
4
5
5

Bilansowanie

Bilansowanie dotyczyć może transakcji realizowanych przez określonego klienta w dwóch przedziałach czasowych. Wynikiem jest zestawienie i porównanie wielkości liczbowych charakteryzujących transakcje, np. wielkości wpłat na rachunek klienta w miesiącu kwietniu i maju.

Analogia polega na wyszukiwaniu podobieństw między określonymi i odpowiednimi elementami transakcji, np. osoba kooperanta, kierunki przepływu środków finansowych, częstotliwość wykorzystywania określonej czynności bankowej przez tego samego klienta itp.

Symptomy rodzajowe związane z nietypowością transakcji bezgotówkowych:

-1. Wystawianie akredytyw lub innych form bezgotówkowej obsługi transakcji handlowych w celu transferu środków finansowych za granicę, gdy formy te nie są zgodne z działalnością prowadzoną przez klienta.

-2. Częste korzystanie z nowych form elektronicznych systemów płatności (na tzw. próbę) w celu transferu znacznych kwot. 3. Międzynarodowe przelewy na rachunki bez historii takich przelewów.

Tajemncia bankowa

Szczególną rolę w kształtowaniu stosunków między organami ścigania i bankami przypisuje się wymienionym powyżej regulacjom określającym zakres tajemnicy bankowej, a także wszelkie aspekty dostępności do informacji objętych tą kategorią tajemnicy. Mają one znaczenie dla klasyfikowania i definiowania określonych instytucji prawnych pojawiających się na styku prawa karnego i prawa finansowego. Klasyfikowanie i definiowanie odbywać może się w trzech płaszczyznach.

W przypadku rozliczeń międzyoddzialowych obowiązuje zasada, że:

a) przy operacjach gotówkowych ewidencjonowanie następuje w oddziałach, w których dokonywana jest wplata gotówki, b) przy operacjach bezgotówkowych rejestracja następuje w oddziale, który księguje operację na uznanie rachunku klienta.

-6. Typowe operacje klientów stałych, których wiarygodność została sprawdzona można ewidencjonować w sposób skrócony, obejmując jednorazową identyfikacją tożsamość osoby wpłacającej, a następnie używając stałego sposobu (kodu) oznaczenia go w rejestrze. Oznaczenia te jednakże powinny umożliwić w sposób szybki i jednoznaczny pełne ustalenie tożsamości klienta.

Rozbiór strukturalny

Inną metodą stosowaną w przetwarzaniu będzie tzw. rozbiór strukturalny polegający na ujawnianiu i badaniu elementów poszczególnych operacji finansowych. Dla przykładu wskazać można tu na rozbiór strukturalny operacji z wykorzystaniem akredytywy. Oprócz dokumentów (np. faktur) sprawdzone muszą być warunki akredytywy, takie jak czas i sposób transportu, szczegóły dotyczące towaru eksportowanego, terminy ważności itd. Tego typu metoda pozwala wykazać nielegalność stosowania operacji z wykorzystaniem tego instrumentu finansowego, praktyki oszukańcze, a także pranie pieniędzy.

Istotne przepisy w prawie bankowym

Dla przeciwdziałania praniu pieniędzy w bankach istotne znaczenie ma przepis stanowiący, że z wyjątkiem przypadków objętych przepisami prawa karnego władze nadzoru bankowego, które uzyskały informacje objęte tajemnicą, będą je wykorzystywać tylko do celów weryfikacji warunków zakładania instytucji kredytowych oraz kontrolowania prawidłowości prowadzonej przez nie działalności, monitorowania płynności oraz wypłacalności tych instytucji. Tym samym wskazuje on, że w przypadkach, gdy pracownicy nadzoru bankowego w trakcie czynności służbowych ujawnią okoliczności wskazujące na związek określonej operacji bankowej z przestępstwem (np. praniem pieniędzy), możliwe jest (na podstawie prawa wewnętrznego poszczególnych państw członkowskich) udostępnianie informacji organom ścigania.

Zakończenie rozpoznania

Proces rozpoznania kończyć powinno sporządzenie przez osobę odpowiedzialną za prowadzenie monitoringu wytypowanych transakcji odpowiedniego dokumentu, dającego podstawę do zawiadomienia prokuratury o przestępstwie prania pieniędzy albo do odstąpienia od takiej decyzji. Dokument finalizujący działania w ramach rozpoznania przybierać może formę:

zestawienia kierowanego do komórki rewizyjnej banku, wniosku do zarządu banku o podjęcie decyzji o informacji związanej z podejrzeniami o pranie pieniędzy,

Konstrukcja art. 105 ust. 1 pkt 2 Prawa bankowego

Konstrukcja art. 105 ust. 1 pkt 2 Prawa bankowego (identyczna z wcześniejszym art. 48 ust. 4) wskazuje, że między prokuraturą (sądem) a bankiem mamy do czynienia ze stosunkiem między uprawnionym do żądania informacji w związku z prowadzonym postępowaniem karnym (np. w sprawie prania pieniędzy), a obowiązanym do realizacji żądania. Prokuratura (sąd) występuje więc jako podmiot uprawniony do merytorycznej oceny, czy w konkretnej sytuacji (dotyczącej podejrzanego o pranie pieniędzy) spełnione zostały przesłanki uzasadniające żądanie informacji, a w szczególności oceny:

Kontrowersyjne podejście do tematu

Takie podejście projektodawcy do zagadnienia wzbudza poważne kontrowersje, zarówno wśród podmiotów, które zobligowane będą do działań prewencyjnych w ramach systemu, jak i podmiotów gospodarczych, których potencjalnie dotyczyć mogą te działania. Otóż, w proponowanym ujęciu ustawę postrzegać można jako kolejną regulację skierowaną na zwalczanie tzw. „szarej strefy”. Obok konglomeratu przepisów (m.in. ustawy karnoskarbowej, ustawy o ordynacji podatkowej, ustawy o kontroli skarbowej), które mogą być wykorzystywane do zwalczania drugiego obiegu gospodarczego, proponuje się jeszcze jeden zbiór rozwiązań prawnych. Tymczasem już dotychczasowe regulacje powodują znaczne trudności w koordynowaniu działań różnych podmiotów, w szczególności podlegających ministrowi finansów. Bardziej wskazane jest tworzenie przepisów, które uwzględniać będą specyfikę zwalczania poszczególnych segmentów „szarej strefy” tzn.:

Komendanci wojewódzcy

i rzeczowo prokuratury oraz komendanci wojewódzcy. Spowoduje to, że w jednym centrum skupione będą informacje o określonych transakcjach finansowych oraz o czynnościach wykrywczych, związanych z ustaleniami w zakresie ich powiązań z działalnością przestępczą. Automatycznie więc dochodzić może do konfrontacji bazy danych finansowych z bazą o zdarzeniach przestępczych. W agencji wypracować trzeba będzie jedynie odpowiednie techniki porównywania poszczególnych danych i generowania pożądanych cech. W ewidentny sposób uskuteczni to szeroko pojęte czynności wykrywcze. Obszar porównań w przypadku bazy PAIF będzie znacznie szerszy niż w przypadku baz poszczególnych prokuratur jako odbiorców zawiadomień. Pojedyncza informacja z instytucji finansowej może być analizowana w kontekście szerokiego zbioru danych organów ścigania (podatkowych lub celnych). Dotychczas analiza taka jest praktycznie niemożliwa.

Jakie dokumenty sąpotrzebne

Dokumenty te kierowane są do dyrektorów banku, którzy samodzielnie bądź po zasięgnięciu opinii radcy prawnego (grupy doradczej) podejmują decyzję o dokonaniu zawiadomienia prokuratury o przestępstwie prania pieniędzy albo zaniechaniu dokonania lego zawiadomienia.

Odpowiednie dokumenty wykorzystywane w rozpoznaniu zagrożeń działalności bankowej praniem pieniędzy powinny być przechowywane przez co najmniej 5 lat licząc od pierwszego dnia roku następującego po roku, w którym sporządzono dokument końcowy z czynności rozpoznania. W razie wszczęcia postępowania karnego o pranie pieniędzy przechowywane przez bank dokumenty z rozpoznania mogą być wykorzystywane w trakcie procesu. Prokurator może zażądać dostępu do nich. Stanowić wtedy będą ważne środki dowodowe. Poza tym mogą być one wykorzystywane przez prokuratora przed wszczęciem postępowania karnego w toku czynności sprawdzających na podstawie art. 307 k.p.k. W każdym przypadku informacje z rozpoznania bankowego mogą być jednak zastosowane do:

Kraje tranzytowe

kraje tranzytowe dla przemytu narkotyków, np. Turcja, Bułgaria, Bośnia, Jugosławia, Egipt. Symptomy rodzajowe związane albo z wysokością wskaźników określających działalność finansową banków, albo ze zmianami jakościowymi wynikającymi z przestrzegania obowiązków finansowoprawnych:

-1. Znaczny wzrost wielkości wkładów awista w banku, szczególnie w walutach obcych. 2. Nagły i znaczny wzrost liczby transakcji gotówkowych w niektórych oddziałach banku.

Projekt ustawy

W stosunku do dotychczasowych rozwiązań ustawowych w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy wskazać można na kilka istotnych zmian, jakie zawiera projekt ustawy.

Przede wszystkim rozszerza on katalog podmiotów zobowiązanych do podejmowania działań związanych z zapobieganiem procederowi. Proponuje się, by do przeciwdziałania legalizacji przestępczych dochodów zobligowane były obok banków i biur maklerskich także: giełdy, spółki ubezpieczeniowe, fundusze inwestycyjne (powiernicze), biura notarialne oraz podmioty gospodarcze prowadzące działalność polegającą na kupnie i sprzedaży wartości dewizowych oraz na pośrednictwie w kupnie i sprzedaży tych wartości. Kształt katalogu podmiotów zobowiązanych do przeciwdziałania praniu pieniędzy uznać można za optymalny. Propozycje jego rozszerzenia są nietrafne. Doświadczenia zachodnioeuropejskie

Analizowanie programów część trzecia

-9. W kilku programach wprowadzono nakaz umieszczania w widocznym miejscu w oddziałach banku informacji o realizowaniu obowiązku identyfikacji klientów i rejestracji odpowiednich danych.

-10. Dokonano także zmian dotyczących procedury rejestracji. Niektóre elementy z niej skreślono, o inne ją rozszerzono. Zawężono procedury, wprowadzając np. wyłączenia techniczne dotyczące przepływu gotówki między bankami i NBP (środki te nie wychodzą poza system bankowy) rozszerzono o rezygnację z wyłączeń dotyczących stałych klientów.

Nieujawnione transakcje

nieujmowania w rejestrach niektórych operacji przekraczających równowartość 20 tys. zł, stosowania odstąpień od rejestrowania określonych wpłat,

sposobów prowadzenia analizy zarejestrowanych pozycji i dokumentowania jej wyników, strony formalnej zawiadomień kierowanych do organów prokuratury,

poszczególnych postanowień wewnętrzbankowych programów przeciwdziałania praniu brudnych pieniędzy, zakresu, przebiegu i częstotliwości szkoleń pracowników w zakresie sposobów rozpoznawania operacji powiązanych z praniem pieniędzy.