1
1
2
2
3
3
4
4
5
5

Transakcje powyżej 20k złotych

rejestrów transakcji gotówkowych powyżej kwoty 20 tys. zł, a także adekwatnych rejestrów transakcji bezgotówkowych, jeżeli odpowiednie przepisy wewnętrzne przewidują obowiązek prowadzenia takowych

innych ewidencji bankowych oraz dokumentacji bankowej czynności realizowanych przez różne kategorie pracowników bankowych w ramach szeroko pojmowanej polityki „poznaj swojego klienta” szcze golnie dotyczy to czynności podejmowanych przy otwieraniu rachunków bankowych dla osób fizycznych i prawnych, prowadzeniu tych rachunków, przy kontaktach z pełnomocnikami klientów ilp.

Przekazanie informacji cząstkowych

przekazanie informacji cząstkowych w zakresie określonym ustawowo, odmowa przekazania informacji z przyczyn wynikających z delegacji ustawowej. Katalog uwarunkowań prawnych obu kategorii stosunków obejmuje m.in.:

El rozwiązania dotyczące tajemnicy bankowej (innych postaci tajemnic), określające ograniczenia podmiotowe i przedmiotowe tej instytucji prawnej, tryb przekazywania informacji itd.

Urząd Nadzoru nad Funduszami Emerytalnymi

Urząd Nadzoru nad Funduszami Emerytalnymi w zakresie nadzoru nad wykonywaniem przez bank funkcji depozytariusza na podstawie ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.

W zakresie zwalczania prania pieniędzy w bankach znaczenie szczególne mieć może dostęp do tajemnicy bankowej dla Komisji Nadzoru Bankowego

i Przewodniczącego Komisji Papierów Wartościowych. Komisja Nadzoru Bankowego nie może zastępować organów ścigania i nie jest uprawniona do gromadzenia informacji objętych tajemnicą bankową w celu wykorzystania ich do zwalczania prania pieniędzy. Dostęp do informacji może być wykorzystywany przez nią jedynie w celu wskazywania zainteresowanym (nadzorowanym) bankom okoliczności mogących mieć związek z nielegalnym nadużywaniem działalności tych banków (szczególnie na obecnym etapie percepcji procederu w Polsce), a także w celu udostępniania bankom informacji, które spowodują uniknięcie zawarcia umowy z podmiotami zaangażowanymi w proceder. W obu wypadkach KNB nie ma obowiązku bezpośredniego powiadamiania prokuratury o okolicznościach związanych z praniem pieniędzy.

Rejestry operacji bezgotówkowych

Funkcję uzupełniającą w stosunku do tego zbioru danych spełniają w wielu bankach rejestry operacji bezgotówkowych przekraczających kwotę 20 tys. zł. Obowiązek ich prowadzenia nie wynika z przepisów wykonawczych, ale z aktów prawa wewnętrznego. Organizacja procederu prania pieniędzy oraz wielość wykorzystywanych do celów przestępczych transakcji powoduje, że len zbiór danych pozwala na rozszerzenie zakresu czynności w ramach rozpoznawania zagrożeń tą kategorią przestępstwa.

Narodowy Bank Polski nie może zastępować organów ścigania

Narodowy Bank Polski nie może zastępować organów ścigania (nie jest policją finansową) i nie jest uprawniony do gromadzenia informacji w celu wykorzystywania ich do zwalczania procederu. Działalność NBP w tym zakresie ma na celu wskazywanie zainteresowanym (nadzorowanym) bankom okoliczności mogących mieć związek z wykorzystywaniem ich działalności do legalizacji dochodów pochodzących z przestępstwa. NBP udostępnia bankom także takie informacje, które mogą wykluczyć możliwość zawarcia umowy z podmiotami zaangażowanymi w proceder. W związku z tym istotne znaczenie mają stanowiska Generalnego Inspektoratu Nadzoru Bankowego NBP dotyczące:11 poszczególnych przejawów zagrożeń związanych z wykorzystywaniem różnych operacji do celów prania pieniędzy,

Analizowanie wybranych transakcji

-1. Dyrektor oddziału banku wyznacza imiennie pracowników odpowiedzialnych za koordynowanie przeciwdziałania praniu pieniędzy. 2. Koordynatorzy ds. przeciwdziałania praniu pieniędzy powinni przestrzegać przepisów dotyczących pism poufnych.

a. Na koniec każdego dnia operacyjnego odpowiedzialny pracownik zobowiązany jest dokonać analizy i wstępnej oceny materiału zawartego we wszystkich rejestrach, notatkach otrzymywanych od pracowników bezpośredniej obsługi

Jak są analizowane operacje?

w przypadku, gdy analizowane operacje nie zostały przez pracownika oznaczone jako niejasne i nie budzą wątpliwos’ci osoby odpowiedzialnej powinna ona umieścić na końcu wykazu operacji zarejestrowanych w danym dniu adnotację o treści: „Nie stwierdzam operacji niejasnych i nietypowych”, opatrując ją datą i swoim podpisem

w przypadku, gdy w wyniku analizy rejestru operacji gotówkowych niektóre operacje zostaną uznane przez osobę odpowiedzialną za niejasne lub nietypowe na podstawie posiadanych wcześniej informacji, jest ona zobowiązana do wypełnienia rubryki „symptomy wskazujące na niejasny charakter operacji” oraz do umieszczenia na końcu wykazu operacji zarejestrowanych w danym dniu adnotacji o treści: „W wyniku analizy pozycje nr… wzbudziły wątpliwości i zostały oznaczone jako niejasne (nietypowe)”, opatrując ją datą i swoim podpisem.

Analiza żądania

Bank może jedynie poddać przedmiotowe żądanie analizie formalnej polegającej na określeniu, czy żądającym jest podmiot uprawniony, oraz sprawdzeniu wskazania przesłanek zgodnie z ustawą. Bank zatem nie jest informowany o żadnych elementach charakteryzujących materiał dowodowy oraz osobę podejrzaną o pranie pieniędzy, a tym bardziej nie jest zaznajamiany z aktami prowadzonego postępowania karnego nie jest uprawniony do żądania wglądu do akt, a podmiot prowadzący postępowanie karne nie jest zobowiązany do udzielenia bankowi informacji dotyczących tych akt. Sytuacja ta z jednej strony jest korzystna dla banku, ponieważ nie może być on w takich okolicznościach traktowany jako podmiot aktywnie biorący udział w prowadzeniu postępowania karnego, z drugiej jednak strony

Skutki prawne

Skutki prawne w obu kategoriach stosunków między organami ścigania i bankami są różne. W stosunkach związanych z zawiadomieniem organów ścigania przez banki mogą to być:

wszczęcie postępowania karnego, odmowa wszczęcia postępowania karnego, podjęcie czynności sprawdzających poprzedzających wszczęcie lub odmowę wszczęcia postępowania karnego.

W stosunkach związanych z żądaniem pomocy, inicjowanymi przez organy ścigania, skutki mogą mieć postać: przekazania informacji w pełnym zakresie zgodnie z ustawowo określonym trybem,

Zakończenie

W Polsce po 1990 roku pojawiły się zagrożenia przestępczością zorganizowaną adekwatne do występujących w Europie Zachodniej. Niektóre z nich, w tym pranie pieniędzy, powodowały skutki negatywne dla systemu finansowego z uwagi na brak regulacji prawnych i rozwiązań organizacyjnotechnicznych. W związku z tym powstała pilna potrzeba stworzenia norm ostrożnościowych dla banków. Zbiegła się ona w czasie z drugą fazą budowy systemu zwalczania prania pieniędzy w państwach Europy Zachodniej, związaną z recypowaniem Dyrektywy Rady Wspólnot Europejskich z 10 czerwca 1991 w sprawie przeciwdziałania wykorzystywaniu systemu finansowego do celów prania pieniędzy. Przy dużym zaangażowaniu polskiego ustawodawcy i banku centralnego powstały w 1992 r. regulacje na gruncie prawa finansowego, które określić można jako pierwsze elementy prawnego systemu zwalczania procederu w Polsce. Spełniać miały one funkcje pomocnicze w stosunku do przepisów karnych. Niestety nie dokonano jednocześnie penalizacji procederu (efekt pierwszej fazy budowy systemu zwalczania prania pieniędzy w Europie Zachodniej). Stąd, do momentu stosownych uzupełnień na gruncie prawa karnego niemożliwe było stworzenie systemu adekwatnego do przyjętych w Europie Zachodniej. Lukę tę ustawodawca wypełnił dopiero w końcu 1994 roku.

Ustawa z 12 października 1994 r. o ochronie obrotu gospodarczego

Ustawa z 12 października 1994 r. o ochronie obrotu gospodarczego spenalizowała pranie pieniędzy i w związku z tym obowiązek współpracy banków z organami prokuratorskimi w zakresie zwalczania lego procederu nabrał rangi ustawowej. Niezbędna stała się aktualizacja opracowanych przez banki wewnętrznych programów walki z procederem, zwłaszcza w związku z odpowiedzialnością karną pracowników banków. Niezbędne stało się także zweryfikowanie postanowień regulaminów dotyczących: analizy gromadzonych przez bank informacji o przeprowadzonych transakcjach,

Funkcje kontrolne Narodowego Banku Polskiego

Jednym z celów nadzoru bankowego w Polsce jest zapewnienie zgodności działalności banków z przepisami ustawy Prawo bankowe, co w sposób bezpośredni interpretować można jako m.in. zapewnienie przestrzegania norm ostrożnościo wych dotyczących zapobiegania praniu pieniędzy.

Przeprowadzane przez pracowników Generalnego Inspektoratu Nadzoru Bankowego kontrole wykazały w latach 19921997 istotne uchybienia i niepra

Wady rozliceń międzynarodowych

-8. O fakcie zarejestrowania operacji gotówkowej lub bezgotówkowej pracownik powinien poinformować swojego przełożonego oraz przekazać koordynatorowi ds. przeciwdziałania praniu pieniędzy notatkę zawierającą opis operacji pozwalający na jej identyfikację wraz z własnymi spostrzeżeniami dotyczącymi okoliczności wskazujących na niejasny lub nietypowy charakter transakcji. Notatka powinna być opatrzona podpisem pracownika i oznaczona jako „poufna”.

Umowy o współpracę

Po trzecie, przewidziano dla krajów członkowskich możliwość zawierania umów o współpracę w zakresie wymiany informacji z odpowiednimi władzami państw trzecich, ale tylko wówczas, gdy zostanie zapewnione, że przekazane informacje podlegać będą ochronie w ramach tajemnicy zawodowej, na poziomie adekwatnym do określonego w dyrektywie. To ograniczenie tajemnicy bankowej może mieć znaczenie również dla polskiego nadzoru bankowego w uzyskiwaniu informacji, które ułatwiać mogą np. podejmowanie decyzji dotyczących współpracy z bankiem zaangażowanym w pranie pieniędzy.

Podsumowanie badań i tezy

Jednocześnie na podstawie dokonanych spostrzeżeń można sformułować tezę, że uzupełnienia i zmiany mają doniosłe znaczenie dla podniesienia skuteczności współpracy banków i organów ścigania. Stwierdzić też można, że dalszej weryfikacji podlegać powinny postanowienia dotyczące:

sposobów identyfikacji klientów, sposobów rejestrowania, gromadzenia i przechowywania dokumentów z uwzględnieniem możliwości ich wykorzystania w procesie karnym,